Quy tắc 50/30/20: “xương sống” cho ngân sách cá nhân và kế hoạch đầu tư dài hạn

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng và áp lực tài chính hiện diện ở mọi độ tuổi, việc lập ngân sách và tiết kiệm khoa học không còn là lựa chọn – mà là kỹ năng sống còn. Một trong những phương pháp được giới tài chính khuyên dùng nhất hiện nay là quy tắc 50/30/20, giúp bạn phân bổ thu nhập hợp lý giữa nhu cầu, mong muốn và tiết kiệm.

Trong bài viết này, HDCapital sẽ cùng bạn hiểu sâu về quy tắc 50/30/20, cách áp dụng vào thực tế cuộc sống và biến 20% tiết kiệm mỗi tháng thành nguồn vốn đầu tư dài hạn, giúp tiền của bạn không chỉ “nằm yên” mà còn tăng trưởng bền vững theo thời gian.

1. Vì sao nên lập ngân sách hằng tháng?

Hình thành thói quen lập ngân sách giúp bạn nhìn rõ dòng tiền, cắt giảm chi phí lãng phí và tăng tỷ lệ tiết kiệm. Khoản tiết kiệm đều đặn mỗi tháng chính là bộ đệm cho quỹ khẩn cấp, “ngày mưa gió” hoặc các mục tiêu lớn như du lịch, sửa nhà, học phí cho con. Khi đã kiểm soát được chi tiêu, bạn có thể chuyển phần tiền nhàn rỗi sang đầu tư dài hạn để gia tăng tài sản bền vững.

2. Quy tắc 50/30/20 là gì?

Đây là cách chia thu nhập sau thuế thành ba “ví” rõ ràng: 50% cho Nhu cầu (needs) bắt buộc như nhà ở, ăn uống, điện nước, bảo hiểm; 30% cho Mong muốn (wants) như ăn ngoài, giải trí, mua sắm không thiết yếu; 20% cho Tiết kiệm & Mục tiêu tài chính (savings) gồm quỹ dự phòng, trả nợ trước hạn và đầu tư. Quy tắc đơn giản, dễ nhớ, phù hợp để bắt đầu và có thể tùy chỉnh tỷ lệ theo chi phí sinh hoạt hoặc mục tiêu riêng.

3. Áp dụng 50/30/20 từng bước

• • Bước 1: Xác định thu nhập ròng: tổng thu nhập sau thuế và các khấu trừ bắt buộc.
  • Bước 2: Phân loại chi tiêu: liệt kê mọi khoản vào ba nhóm needs-wants-savings. Hãy trung thực: internet tốc độ siêu cao hay gói streaming thứ ba thường là “wants”, không phải “needs”.
  • Bước 3: Cân chỉnh tỷ lệ: nếu nhóm needs vượt 50%, cân nhắc thu hẹp chỗ ở, tối ưu hợp đồng điện thoại-internet, hoặc đàm phán lại bảo hiểm; nhóm wants quá 30% thì cắt giảm dần những khoản ít giá trị sử dụng. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo tối thiểu 20% cho tiết kiệm/đầu tư.
  • Bước 4: Tự động hóa: thiết lập chuyển tiền tự động ngay sau ngày nhận lương vào các “ví” tương ứng, đặc biệt là ví tiết kiệm/đầu tư để tránh chi quá tay.
  • Bước 5: Rà soát định kỳ: mỗi tháng cập nhật số liệu thực chi, mỗi quý điều chỉnh mục tiêu khi thu nhập/chi phí thay đổi.

4. Ví dụ nhanh

Giả sử thu nhập ròng 30 triệu đồng/tháng:

• • Needs (50%) ≈ 15 triệu: tiền nhà, ăn uống, đi lại, bảo hiểm, điện nước.
  • Wants (30%) ≈ 9 triệu: ăn ngoài, giải trí, mua sắm, du lịch ngắn ngày.
  • Savings (20%) ≈ 6 triệu: 3 triệu cho quỹ khẩn cấp (tích đến tối thiểu 3 – 6 tháng chi tiêu) và 3 triệu cho đầu tư dài hạn.

Nếu needs hiện tại là 60% (18 triệu), hãy mục tiêu giảm dần về 50% bằng các “đòn bẩy” nhỏ: nấu ăn ở nhà nhiều hơn, tối ưu gói cước, đi chung xe, hoặc thương lượng lại hợp đồng thuê nhà khi có thể.

5. Ưu điểm & lưu ý chuyên môn

Quy tắc 50/30/20 giúp ưu tiên nghĩa vụ thiết yếu, vẫn dành “không gian” cho chất lượng sống và kỷ luật hóa tiết kiệm/đầu tư. Tuy nhiên, đây là khung tham chiếu, không phải khuôn cứng:

• • Ở thành phố chi phí cao, needs có thể 55 – 60%; hãy bù trừ bằng cách hạ wants xuống 20 – 25% để vẫn giữ tối thiểu 15 – 20% cho tiết kiệm.
  • Khi đã đủ quỹ khẩn cấp, nên tăng tỷ lệ đầu tư (ví dụ chuyển sang 50/20/30 hoặc 45/25/30 tùy khẩu vị rủi ro).
  • Tiền trả nợ trên mức tối thiểu được tính vào “Savings”, vì nó cải thiện bảng cân đối cá nhân và giảm chi phí lãi.

6. Biến “20% tiết kiệm” thành tài sản: gửi tiết kiệm hay đầu tư?

Tiền nhàn rỗi ngắn hạn (dự phòng) nên để ở tài khoản lãi cao/thanh khoản. Phần dài hạn (tối thiểu 3 – 5 năm) nên được đầu tư để sinh lời, thay vì để tiền mất giá vì lạm phát. Với nhà đầu tư bận rộn hoặc mới bắt đầu, giải pháp quỹ mở do chuyên gia quản lý là lựa chọn hợp lý: mức vốn ban đầu thấp, danh mục đa dạng, công bố minh bạch, có thể mua/bán linh hoạt.

Thay vì để tiền tiết kiệm “ngủ yên” trong tài khoản, bạn có thể biến khoản 20% thu nhập dành cho tiết kiệm thành nguồn vốn đầu tư sinh lời bền vững. Tại HDCapital, hai quỹ mở hiện là lựa chọn phù hợp cho cả mục tiêu ổn định và tăng trưởng dài hạn:

• • HDBond – Quỹ Đầu Tư Trái Phiếu Lợi Tức Cao HD hướng tới sự an toàn và dòng thu nhập đều đặn, phù hợp cho phần vốn phòng thủ hoặc quỹ khẩn cấp mở rộng.
  • GDEGF – Quỹ Đầu Tư Cổ Phiếu Tăng Trưởng Rồng Vàng lại phù hợp với nhà đầu tư dài hạn, tìm kiếm tiềm năng sinh lời vượt trội trong chu kỳ 5 năm trở lên.

Bạn có thể phân bổ linh hoạt 60% vào HDBond và 40% vào GDEGF, đồng thời đầu tư định kỳ (DCA) mỗi tháng để duy trì kỷ luật và giảm thiểu rủi ro biến động thị trường.

“Bạn đang ở mức phân bổ nào: 50/30/20 hay một tỷ lệ khác? Mục tiêu của bạn trong 12 tháng tới là gì (quỹ khẩn cấp, mua nhà, học phí…)?

Hãy nói cho chúng tôi biết mức thu nhập ròng, thời gian đầu tư dự kiến và khẩu vị rủi ro; chúng tôi sẽ đề xuất tỷ lệ phân bổ cá nhân hóa và một lịch DCA vào HDBond/GDEGF phù hợp với bạn.”

→ Tìm hiểu thêm: Đầu tư quỹ mở theo phương pháp DCA: Khi kỷ luật mang lại lợi nhuận