KHI THỊ TRƯỜNG BIẾN ĐỘNG, ĐIỀU GÌ GIỮ CHÂN NHÀ ĐẦU TƯ?

Thị trường chứng khoán có những thời điểm giá cổ phiếu biến động nhanh hơn rất nhiều so với những thay đổi thực sự diễn ra bên trong doanh nghiệp. Một thông tin về lãi suất, tỷ giá, chính sách hay tâm lý dòng tiền có thể khiến thị giá giảm mạnh chỉ trong vài phiên.

Trong những thời điểm như vậy, câu hỏi quan trọng với một nhà đầu tư dài hạn không hẳn là: “Giá cổ phiếu đã giảm bao nhiêu?”, mà là: “Những lý do khiến chúng ta đầu tư vào doanh nghiệp này có thay đổi hay không?”. Đây cũng là lúc chất lượng quan hệ nhà đầu tư (IR) được kiểm chứng rõ nhất.

Khi kết quả kinh doanh thuận lợi và thị trường lạc quan, việc kể một câu chuyện tăng trưởng không quá khó. Nhưng khi lợi nhuận thấp hơn kỳ vọng, kế hoạch phải điều chỉnh hoặc xuất hiện thông tin bất lợi, nhà đầu tư cần nhiều hơn một thông điệp trấn an.

IR tốt không khiến nhà đầu tư bỏ qua tin xấu. IR tốt giúp họ hiểu tin xấu đó có làm thay đổi giá trị dài hạn của doanh nghiệp hay không.

Điều nhà đầu tư kiểm định là luận điểm đầu tư

Một quyết định đầu tư dài hạn hiếm khi chỉ dựa vào lợi nhuận của một năm hay diễn biến giá cổ phiếu. Đằng sau quyết định đó là những giả định về triển vọng ngành, lợi thế cạnh tranh, chất lượng tài sản, dòng tiền, cấu trúc vốn, năng lực quản trị và cách ban lãnh đạo phân bổ nguồn lực.

Đó chính là luận điểm đầu tư – investment thesis.

Khi doanh nghiệp gặp một quý không thuận lợi, nhà đầu tư phải quay lại kiểm định: khó khăn mang tính chu kỳ hay cấu trúc? Lợi thế cạnh tranh có suy giảm không? Bảng cân đối còn an toàn không? Ban lãnh đạo đang phản ứng thế nào?

Một doanh nghiệp báo cáo lợi nhuận thấp hơn kỳ vọng chưa chắc là lý do để rút vốn. Nếu nguyên nhân chủ yếu đến từ chu kỳ, trong khi vị thế cạnh tranh và khả năng tạo giá trị dài hạn vẫn được duy trì, luận điểm đầu tư có thể chưa thay đổi.

Ngược lại, một doanh nghiệp vẫn có thể báo cáo lợi nhuận tăng trưởng nhưng đồng thời gia tăng đòn bẩy, đầu tư ngoài năng lực cốt lõi hoặc phân bổ vốn khác xa chiến lược đã công bố. Khi đó, dù con số trước mắt còn tốt, nhà đầu tư dài hạn vẫn có lý do để xem xét lại. Đây là một vai trò rất thực tế của IR nhưng ít được nói đến, giúp thị trường phân biệt giữa biến động của thị giá và sự thay đổi thực sự trong nền tảng doanh nghiệp.

Nhà đầu tư không đòi hỏi doanh nghiệp luôn đúng

Không ban lãnh đạo nào có thể dự báo chính xác mọi biến động của lãi suất, tỷ giá, nhu cầu tiêu dùng hay chu kỳ ngành. Nhà đầu tư chuyên nghiệp hiểu điều đó. Điều họ quan tâm hơn là khi những giả định ban đầu không còn đúng, doanh nghiệp làm gì tiếp theo.

Doanh nghiệp có nhận diện vấn đề đủ sớm? Có chủ động cập nhật kỳ vọng? Có giải thích thẳng thắn nguyên nhân? Và quan trọng nhất, hành động tiếp theo có hợp lý không? Một doanh nghiệp bước vào chu kỳ đầu tư lớn, chẳng hạn, có thể phải chấp nhận chi phí tăng và dòng tiền ngắn hạn chịu áp lực. Nếu thị trường đã được thông tin rõ về mục tiêu đầu tư, quy mô vốn, thời gian hoàn vốn và các mốc cần theo dõi, nhà đầu tư có cơ sở để đánh giá và chấp nhận một phần biến động ngắn hạn. Cùng một mức suy giảm lợi nhuận, nhưng nếu xuất hiện bất ngờ và khác xa những gì doanh nghiệp từng trao đổi, phản ứng của thị trường có thể hoàn toàn khác. Nhà đầu tư có thể chấp nhận doanh nghiệp không đạt một mục tiêu. Điều khó chấp nhận hơn là liên tục phải đoán xem doanh nghiệp thực sự đang ở đâu.

Đừng quản lý giá cổ phiếu, hãy quản trị kỳ vọng

Khi thị trường điều chỉnh, câu hỏi thường được đặt ra là doanh nghiệp phải làm gì để “giữ giá” cổ phiếu. Theo tôi, đó không nên là mục tiêu của IR. Giá cổ phiếu trong ngắn hạn chịu tác động của nhiều yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát của doanh nghiệp. Điều doanh nghiệp có thể chủ động hơn là quản trị khoảng cách giữa kỳ vọng của nhà đầu tư và thực tế hoạt động.

Nhà đầu tư chuyên nghiệp cũng hiếm khi nhìn một con số riêng lẻ. Lợi nhuận giảm có thể đến từ khó khăn thực sự của hoạt động kinh doanh, nhưng cũng có thể là hệ quả của một chu kỳ đầu tư, biến động chi phí đầu vào hay những yếu tố ngắn hạn đã được dự liệu. Ngược lại, tăng trưởng cao chưa chắc đồng nghĩa với chất lượng tốt nếu đi cùng đòn bẩy lớn hơn, dòng tiền yếu đi hoặc rủi ro gia tăng.

Vì vậy, điều thị trường cần từ IR không chỉ là kết quả đã xảy ra, mà còn là những thông tin đủ rõ để hiểu vì sao có kết quả đó, đâu là yếu tố tạm thời, đâu là thay đổi mang tính nền tảng và điều gì cần theo dõi trong thời gian tới.

IR, vì thế, không nên cố định hướng nhà đầu tư nhìn vào một con số đẹp. Giá trị của IR nằm ở việc giúp họ hiểu đúng logic kinh tế phía sau các con số và tự hình thành một kỳ vọng hợp lý về doanh nghiệp.

Tin xấu đôi khi ít nguy hiểm hơn khoảng trống thông tin

Thị trường không thích tin xấu, nhưng điều khó xử lý hơn là sự bất định. Nếu một sự kiện bất lợi được doanh nghiệp giải thích rõ về nguyên nhân, phạm vi ảnh hưởng và biện pháp xử lý, nhà đầu tư có thể đưa những thông tin đó vào mô hình và tự đánh giá rủi ro.

Vấn đề lớn hơn xuất hiện khi không ai biết tác động đến đâu, kéo dài bao lâu hoặc ban lãnh đạo sẽ xử lý thế nào. Khoảng trống thông tin khi đó rất dễ được lấp đầy bằng tin đồn và những kịch bản tiêu cực hơn thực tế. Điều này càng đáng lưu ý trong môi trường mạng xã hội, khi thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền nhanh hơn nhiều so với quy trình xác minh của doanh nghiệp.

Theo tôi, nguyên tắc phù hợp là: Nhanh nhưng không vội, minh bạch nhưng không suy đoán.

Nếu dữ liệu chưa đầy đủ, việc thẳng thắn cho biết doanh nghiệp đang xác minh và sẽ cập nhật đôi khi đáng tin cậy hơn một lời trấn an quá sớm. Trong vấn đề này, hoạt động IR không làm biến động biến mất, nhưng có thể giúp chuyển sự bất định thành rủi ro mà nhà đầu tư có thể nhận diện và đánh giá.

Khi khó khăn xuất hiện, thị trường nhìn vào người ra quyết định

Có một yếu tố khó đưa vào mô hình định giá nhưng nhà đầu tư luôn quan sát, đó là cách ban lãnh đạo hành xử khi mọi việc không diễn ra theo kế hoạch.

Một lãnh đạo sẵn sàng giải thích điều gì đã thay đổi, thừa nhận điều gì chưa đạt và trình bày cách xử lý sẽ tạo ra cảm nhận rất khác với một lãnh đạo chỉ xuất hiện khi có kết quả tốt để công bố.

Với những vấn đề trọng yếu liên quan đến chiến lược, cấu trúc vốn, M&A hay triển vọng dài hạn, IR không thể thay thế CEO, CFO hoặc Hội đồng quản trị. Nhà đầu tư cần nghe tiếng nói của người thực sự chịu trách nhiệm ra quyết định; Bởi lúc này, họ không chỉ tìm kiếm thêm thông tin. Họ còn đang đánh giá chất lượng của ban lãnh đạo dưới áp lực.

Mua cổ phần của một doanh nghiệp, ở một mức độ nào đó, cũng là đặt vốn vào khả năng ra quyết định của những người điều hành doanh nghiệp trong tương lai.

Điều gì thực sự giữ chân nhà đầu tư?

Niềm tin trên thị trường vốn không được tạo ra bởi một buổi gặp nhà đầu tư hay một bản thông cáo được viết tốt. Nó hình thành qua thời gian: doanh nghiệp nói gì thì cố gắng thực hiện; khi không làm được thì giải thích; khi chiến lược thay đổi thì nói rõ vì sao; và khi kết quả tốt cũng không tạo kỳ vọng quá mức.

Vì vậy, cùng một thông tin bất lợi, phản ứng đối với hai doanh nghiệp có thể rất khác nhau.

Doanh nghiệp có lịch sử minh bạch và nhất quán thường được nhà đầu tư dành thêm thời gian để đánh giá trước khi thay đổi quyết định.

Theo tôi, nhà đầu tư dài hạn không cần doanh nghiệp lúc nào cũng mang đến tin tốt. Họ cần một doanh nghiệp có thể hiểu được, có thể đánh giá được và đủ đáng tin để tiếp tục theo dõi khi mọi việc không thuận lợi. Khi thị trường biến động, IR vì thế không nên cố chứng minh rằng “mọi thứ vẫn ổn”. Điều quan trọng hơn là giúp nhà đầu tư trả lời 3 câu hỏi:

Điều gì đã thay đổi? Thay đổi đó ảnh hưởng thế nào đến giá trị dài hạn của doanh nghiệp? Và ban lãnh đạo đang làm gì trước sự thay đổi ấy?

Nếu 3 câu hỏi này được trả lời kịp thời, nhất quán và có cơ sở, nhà đầu tư sẽ có đủ thông tin để tự quyết định có tiếp tục đồng hành hay không.

Khi thị trường thuận lợi, kết quả kinh doanh có thể khiến nhà đầu tư tìm đến doanh nghiệp. Nhưng khi thị trường biến động, điều giữ họ ở lại không phải một thông điệp trấn an hay nỗ lực bảo vệ thị giá, mà là niềm tin rằng họ vẫn hiểu doanh nghiệp mình đang sở hữu, những nền tảng của quyết định đầu tư chưa bị phá vỡ và ban lãnh đạo đủ năng lực để ứng phó với những thay đổi trước mắt.

Đó, theo tôi, mới là giá trị bền vững nhất mà IR có thể tạo ra.

Ông Nguyễn Thành Long – Tổng Giám đốc CTCP Quản lý Quỹ HD (HDCapital)